نلسون ماندلا رهبر نامدار ضد آپارتايد آفريقاي جنوبي در مراسم هشتاد و نهمين سالگرد تولد خود بنياد جديدي را تاسيس کرد که هدف آن مبارزه با فقر، ايدز و حل مسائل بغرنج و پيچيده جهان است. ماندلا در مراسمي که به همين مناسبت برگزار مي‌شد، آن را گردهمايي افراد و شخصيت‌هايي همچون رهبران پيشين دولت‌ها، برندگان جايزه صلح نوبل، کار آفرينان بزرگ و خير انديشان جهاني ذکر کرد که «عقلانيت، استقلال راي و همبستگي» خود را براي مواجهه با سخت‌ترين مشکلات جهان به کار خواهند گرفت.

در بنياد يا به قول برخي رسانه‌ها «باشگاه» تازه‌تاسيس ماندلا شخصيت‌هايي همچون جيمي کارتر(رييس جمهور اسبق امريکا)،خانم مري رابينسون(نخست وزير سابق ايرلند)،کوفي عنان(دبير کل سابق سازمان ملل متحد)،محمد يونس(فعال اجتماعي بنگلادشي) همچنين خانم گراسا ماشل همسر ماندلا(بيوه سامورا ماشل رهبر فقيد استقلال موزامبيک) و اسقف دزموند توتو (برنده جايزه صلح نوبل و شخصيت برجسته مبارزات ضد آپارتايد آفريقاي جنوبي)حضور دارند.

«اين گروهي است که مي‌تواند آزادانه و جسورانه سخن گفته و با عقلانيت، مستقل و همبستگي در مواجهه با پيجيده ترين مشکلات جهاني به صورت علني و يا در پشت صحنه در صورت نياز اقدام نمايد». ماندلا با بيان اين مطلب در توصيف ويژگي‌هاي گروه تازه تاسيس افزود: آنها در کنار هم شجاعت و اميد را جايگزين ترس و ياس کرده و توافقات محکمتر در درگيري‌هاي جهاني را تشويق خواهند نمود.

فارغ از اينکه ساز و کار اجراي آمال و آرزوهاي ماندلا توسط اين بنياد چگونه خواهد بود، نمي‌توان از تحسين رهبري غافل شد که حتي در واپسين سالهاي‌هاي زندگي خود نيز در آروزي برپايي جهاني است که عمري را براي تحقق آن در سرزمين آباء و اجدادي خود مبارزه کرد و 27 سال از بهترين دوران عمر خود را در سياهچالهاي زندانهاي مخوف رژيم آپارتايد گذراند. شايد عبارتي که او در کتاب معروفش «راه دشوار آزادي ـLong Walk to freedom» گفته تفسير زيبايي از زندگيش باشد: اين داستان،داستان ساده‌اي است.اما پيامي جاودانه دارد. به پاکدامني،بخشندگي وجوانمردي به شکلي که ما هيچ‌گاه تصور آن را نمي‌توانيم بکنيم پاداش داده خواهد شد.*

روزي که خبر تاسيس اين گروه جديد را به وسيله پست الکترونيکي «اخبار آفريقاي جنوبي» دريافت کردم، در گوشه سمت راست خبر، عکسي را گذاشته بود که شخصيت‌هاي موسس اين بنياد (گراسا ماشل، مري رابينسون، جيمي کارتر، ماندلا، کوفي عنان، محمد يونس و دزموند توتو) دور ميزگردي که تصويري از کره زمين بر آن نقش بسته بود نشسته بودند. نمي‌خواهم بگويم همه اين افراد و شخصيت‌ها به يقين کساني نيستند که يکسان بوده و با افکاري مشترک دور اين ميز جمع شده‌اند. اين هنر ماندلاست که آنان را حول يک ايده دور اين ميز جمع کرده تا از توانمندي، نفوذ و احيانا قدرت سياسي و مالي آنان براي تاثير گذاري يا حل ولو يک مشکل از مشکلات عديده جهان کاري انجام دهند.

در همان روز تاسيس «باشگاه پيرمردان و زنان» يا بهتر بگويم «بازنشتگان سياسي»، در فاصله بيش از 1500 کيلومتر، ورزشگاه «نيولند» شهر زيباي «کيپ‌تاون» با حضور 35000 تماشاگر، ميزبان ستارگان بازنشسته فوتبال جهان بود تا براي بزرگداشت هشتاد و نهمين سالگرد تولد ماندلا در قالب دو تيم ستارگان فوتبال منتخب جهان در يکسو و منتخب آفريقا در سوي ديگر رو در روي هم قرار گيرند و در پي گشودن دروازه حريف توسط توپي باشند که به نام «ماديبا» مزين شده بود. مسابقه‌اي که پس از 90 دقيقه تلاش 3-3 مساوي پايان يافت و حتي نيتجه آن سمبليک بود.

ماندلا علاوه بر سياستمداران، اسطوره‌هاي فوتبال و صاحبان ساقهاي طلايي را نيز گرد هم آورده بود تا در کنار هم پيام رسان صلح، دوستي، آزادگي و رهايي از رنگ و نژاد به جهانيان باشند و همانطور که سب بلاتر رئيس فيفا گفت: اين بازي به افتخار کسي برگزار شد که عمرش را صرف پيشرفت حقوق بشر و دموکراسي کرد.او مبارزه بي پاياني را براي آزادي بشريت و نه تنها مردم خويش در آفريقاي جنوبي رهبري کرد.

ماندلا نيز در توصيف اين رويداد برزگ ورزشي به زبان هميشگي خود که منادي جهاني بدور از رنگ و نژاد و برتري جويي‌هاي ناشي از تفاوتهاست گفت: اين فراتر از يک بازي و نمايانگر قدرت فوتبال در گرد هم آوردن مردم سراسر جهان بدون توجه به زبان يا رنگ پوستشان است.
اين دو رويداد سياسي و ورزشي مرا به ياد روزهايي انداخت که ماندلا با صلابت و صداقت در مقابل فشارهاي آمريکا براي تحديد روابط آفريقاي جنوبي با ايران ايستادگي کرده و صراحتا اعلام کرد: ما دوستاني را که در روزهاي سخت و تاريک ما را کمک کرده‌اند، فراموش نکرده و به هيچ‌کس اجازه نخواهيم داد به ما بگويد چه کساني دوستان و يا دشمنان ما هستند.

در تيم منتخب جهان «علي دايي» ستاره فوتبال سالهاي اخير ايران حضور داشت و در کنار ستارگاني چون «پله» در نقش آفريني اين رويداد بزرگ حضور داشت. به يقين اين افتخاري براي ايران است که کاپيتان سالهاي اخير تيم ملي اش درکنار اسطوره‌هاي فوتبال جهان يک رويداد فراموش نشدني منحصر به فرد را رقم زد. اما نماينده‌اي از ايران که منادي ايده‌هاي انساني صلح، برادري و مبارزه با فقر و تبعيض است، دور آن ميز حضور نداشت.

شخصا از ارادت ماندلا به شخصيت‌هاي بزرگي همچون آيت‌الله خامنه‌اي، هاشمي رفسنجاني و خاتمي آگاهم. هم او در نهايت صداقت به نگارنده گفت: روز ورود امام به ايران از روزهاي فراموش نشدني در زندگي من است. روزي که امام خميني به تنهايي وارد ايران شد و اسطوره 2500 ساله شاهنشاهي را درهم شکست.
بعيد مي‌دانم شخصيتي با آن همه صداقت از روي مجامله و تعارف با انقلاب ايران و شخصيت‌هايش سخن گفته باشد.
دريغم آمد اين سوال را از خود نکنم که «چرا جاي ايران دور آن ميز خالي است؟»

چه کسي بايد به اين سوال پاسخ دهد؟
به راستي چرا؟

جاويد قربان اوغلي

-------------------------
*ماندلا ـ نلسون. راه دشوار آزادي ـ ترجمه مهوش غلامي-انتشارات موسسه اطلاعات- صفحه 23.
It was a simple tale, but its message is an enduring one: virtue and generosity will be rewarded in ways that one cannot know.(p 11)