مهدي سليمي

در تاریخ 1400 ساله اسلام و مسلمانان و فراز و فرود های بسیاری که در میان پیروان دو مذهب اصلی اسلام، یعنی شیعه و سنی در طی این سالیان پدید آمده، نکات قابل توجه و تجربیات شایسته ملاحظه ای در زمینه علل و عوامل موفقیت و یا ناکامی پیروان این دو مذهب در برهه های مختلف تاریخ به چشم مي خورد.

طبق اسناد تاریخی موجود، بیشترین ایام و سالهای خلافت و فرمانروایی مسلمانان، مربوط به حکام اهل سنت و یا سلاطین متمایل به آنها بوده است. اما با این حال وقتی پویایی و بالندگی، به عنوان دو شاخصه اصلی مکاتب فکری، ملاک مقایسه این دو مذهب قرار می گیرد به اعتقاد موافق و مخالف، تشیع پیشرو بوده و فرسنگ ها در تعالی و ترقی جلوتر از سایرین قرار دارد.

بنا به اعتقادات شیعه، رهبران اصلی و ناقلان حقیقی شریعت، امامان معصومی هستند که با دوری از خلل و نقصان، برنامه ای جامع و بدون نقص را برای آینده بشریت طراحی و ترسیم کرده اند و بايد دانست که همین موضوع، از عوامل اصلی پویایی و حیات دائمی تشیع است، اما عوامل دیگری را نیز نباید از دیده انصاف به دور داشته نسبت به آنها اغماض کرد.

وجود عالمان و متفکرانی چون شیخ صدوق، شیخ مفید، کلینی، محقق کرخی، سید بن طاووس، شیخ بهایی، ملاصدر،ا میرداماد، علامه مجلسی، شیخ انصاری، صاحب جواهر، کاشف الغطاء، میرزای شیرازی و ... بدون شک نبض اصلی حرکت شیعیان برای ادامه راه نشان داده شده، توسط اهل بیت عصمت و طهارت بوده است.

 عالمانی امین وناقلانی حکیم، که در عین صداقت و امانت در حفظ و انتقال آنچه از معصوم رسیده است، نهایت تلاش خود را برای موشکافی و تعمق در متون و معارف اهل بیت، برای نیل به غایت واقعی پیامها و مفاهیم صادره از اهل بیت، به کار بسته و صدها هزار صفحه کتاب و مقاله در همین زمینه تالیف و به آیندگان هدیه دادند.

البته از این نکته نباید غافل بود که در هر زمان و حتی هر مکانی به فراخور حال بوده و هستند اشخاص و عالمانی که پیرو واقعی امامان معصوم و خلف صادقي برای پیشینیان خويش به شمار مي روند.

از جمله این عالمان ژرف اندیش و متفکران سترگ، که تمامی عمر خود را برای استعلای معنوی مذهب جعفری به کار بسته و دمی را از دست نداد، حضرت آیت الله العظمی میرزا جواد آقا تبریزی رحمه الله علیه بود که پس از سال ها تحصیل و تدریس و اقامت در نجف اشرف، با کوله باری مملو از علم و عمل راهی ایران شده و پس از آنکه سالها درقم رحل اقامت افکنده و سفره فیض خود را برای طالبان وتشنگان معارف ناب محمدي گسترده بود، چندي پيش، بر اثر عارضه قلبی به رحمت الهی پیوسته و دار فانی را وداع کرد.

خوشه چینی چند ساله آن مرحوم، از محضر اساتيد نامی حوزه، مانند آیت الله بروجردی، آیت الله شیرازی و آیت الله خویی و نيز جلب اعتماد ويژه استادان مبرز حوزه، از شاخصه هايی است که درکمتر کسی از عالمان معاصر دیده می شود. اما در این میان، قرابت علمی آن مرحوم، با مرحوم آیت الله خویی، ابهت خاصی را به شیوه علمی و نگارش فقهی و اصولی آن مرحوم بخشيده است. به طوري که همين ويژگي، در کنار دقت نظرهاي مخصوص به خود ايشان، پرجمعيت ترين درس فقه را که هر روزه در مسجد اعظم قم و با حضور قريب به چهار هزار نفر برگزار مي شد، نصيب ايشان کرده يود. 

ماحصل تلاش و کوشش شبانه روزی آن مرحوم که بنا بر نقل نزدیکانشان، بیش از نيمي از شبانه روز را به مطالعه و تحقیق اختصاص داده بودند، تربیت هزاران شاگرد فاضل و محقق عالم، که اغلب از محققان نامی و فقهاي برجسته کشور به شمار ميروند، را سبب شده و موجب اين گرديده که ساليان سال حوزه هاي علميه، مديون زحمات شبانه روزي و ثمرات باقيه ايشان باشند.

اما در این میان نکته ای که بسیار مغفول مانده، حجب و حیای ذاتی آن مرحوم و نیز حساسیت ویژه اي است که نسبت به دوری از شهرت و تبعات ناشی از آن داشته اند. در عین اینکه از مرحوم آیت الله تبریزی، به عنوان آخرین حلقه اتصال به فقهای عظام شیعه و استوانه هاي تاثير گذار حوزه یاد می شد، بارهامشاهده می شد که با طلاب و دانشجویان حتی جوان و نورس، به مباحثه نشسته و سعی در اقناع طلبه هاي جوان، برای تمکین به نظریات خویش مي کردند. و هیچ گاه مرجعیت ومقام علمی و والای ایشان، مانع از آن نمی شد که تازه نفسها را رانده و خود را فراتر از دنیای پر هیاهو جنجالي آنها بدانند.

عشق به اهل بیت و خصوصا بی بی دو عالم فاطمه زهرا سلام الله علیها که بارها با راهپیمایی های پا برهنه خود در روز شهادت آن حضرت، عشق و ارادت خود را نسبت به آن حضرت نشان داده بودند، یکی از رموزی است که بدون شک، تمامی زندگی پربار آن مرحوم تحت تاثیر آن قرار گرفته و از آن نشات گرفته بود.

از ديگر ويژگي هاي آن مرحوم که شاگردان و ارادتمندانش همگي بر آن متفق القول اند، عنايت خاص ايشان به محرومان و خصوصا افرادي که در جامعه از آنها به عنوان بي کس و کار ياد مي شود، بود. بارها در سيره آيه الله تبريزي ديده شده که در پاي درد دل هاي پيرمردي که سفره دل خود را در کمال سادگي و صداقت براي ايشان باز کرده بود، به آرامي گريسته و هنگام گوش فرا دادن به مصيبت هاي مردم محروم، تاب و تحمل از کف داده بي قرار مي شد. 

چه بسيارند فقرا و ايتامي که بارها  آيه الله تبريزي را با پاي پياده، هنگامي که براي کمک به آنها مي رفت، بر در خانه خود به نظاره نشسته بودند. چرا که آن مرحوم را اعتقاد بر اين بود که، بايد براي سرکشي به فقرا، به صورت حضوري و حتي الامکان با پاي پياده در خانه هاي آنان حاضر شد، تا مراتب فقر، و عمق دردهاي ناگفته و ناشنيده آنها ملموس تر حس گردد.
 
آری حال که آن بزرگوار از میان ما رخت بربسته است، به خوبی می توان معنی واقعی این حدیث را فهمید که اذا مات العالم ثلم فی الاسلام ثلمه لا یسدها شی چرا که خسارت جبران ناپذیری که با فقدان ایشان حوزه های علمی و مراکز آموزشی را فرا خواهد گرفت، به مرور و روز به روز بیشتر و بدتر از گذشته رخ نمایانده و احساس خواهد شد. به يقين آيندگان زماني شان و منزلت او را درک مي کنند، که او ديگر در ميان ما نيست.
سلام علیه یوم ولد و یوم یموت
سلام و درود خداوند بر او باد که جز در راه رضای حق گام برنداشته و به غیر از رضای او به چیز دیگری نیندیشید.