سال هاست عادل فردوسی پور به جز گزارش های فوتبال با برنامه ای تحلیلی در مورد لیگ فوتبال ایران شناخته شده و مشهور است.

اما سری جدید برنامه تلویزیونی نود، در حالی دوباره شروع شد که کمترین تغییری در دکور این برنامه بوجود نیامده و اگر همین چند ثانیه وله های گرافیکی به آن افزوده نمی شد، حکایت کامل تکراری بودن شاخص های تصویری را به وجود می آورد.

به نظر می رسد، قرار نیست پس از سال ها تابلوی تصویری و رسانه ای لیگ برتر فوتبال ایران از یک روند رو به رشد مناسب و حرفه ای سود ببرد.

بررسی محتوای نود به طور کلی باید بر دو بخش موضوع و ساختار استوار شود.

در بحث موضوع فردوسی پور به رغم تسلط به زبان انگلیسی و امکان دیدن منابع مختلف خبری و تصویری همچنان ترجیح می دهد از رویه ای سنتی در طراحی و اجرای برنامه خودش بهره ببرد.

البته نباید این را فراموش کرد که فردوسی پور یک تهیه کننده کلاسیک تلویزیونی نبود و بنا بر استعداد و هوش خود در یک برهه زمانی مناسب که برنامه اختصاصی برای فوتبال ایران وجود نداشت با الهام گیری از یک برنامه در تلویزیون ایتالیا، توانست نود را طراحی و به تولید برساند.

اما این دلیل نمی شود که راه موفقیت برای این برنامه بسته شده و امکان رشد برای آن نباشد.

امروز در کشورهایی مانند ژاپن و کره فدراسیون ها با بهره گیری از کمیته رسانه های خود برنامه های تلویزیونی در قالب جنگ ورزشی تولید می کنند تا برای پخش در شبکه های تلویزیونی و استفاده علاقه مندان توزیع و پخش شود.

به خلاف چنین رویه حرفه ای در فوتبال ما، نود به تنها خروجی رسانه ای لیگ فوتبال کشورمان تبدیل شده، تا به خاطر اطلاعات و قوه تحلیل ذاتی فردوسی پور این برنامه بتواند در کنار حمایت موثر مدیران شبکه سه راه ترقی را بپیماید.

ولی با راه افتادن دوباره این برنامه در آغاز لیگ برتر فوتبال ایران، عناصری مشهود از عدم ترقی و در جا زدن این برنامه به چشم می آمد که اگر شبکه سه نخواهد آنها را از بین ببرد در آینده نزدیک این برنامه هم مخاطب خود را گم می کند.

گم کردن مخاطب شاید برای دوستان شبکه سه و به خصوص فردوسی پور امری عجیب باشد، اما وقتی رویه این برنامه برای حرکت مخالف در جهت رودخانه فوتبال کشور است، دیگر نباید توقع داشت که مردم پای درگیری های زرگری دو مدیر باشگاه یا گریه و زاری فلان بازیکن و دفاع فلان داور وقت خود را صرف کنند.

نمونه بارز گم کردن مخاطب، بی شک در مورد دایره طلایی هم صدق می کند. برنامه ای که جمعه شب ها به وزن و رشد رسانه ای لازم رسیده بود، ولی براساس یک تغییر و تحول غیر استاندارد امروز هیچ فرقی با برنامه فنون شرقی یا ورزش صبحگاهی ندارد. در حالی که این برنامه آیینه تمام نمای ورزش ملی کشورمان بود و هست!

ولی در بحث موضوع نود، این برنامه سال به سال محتاط تر از گذشته می شود و اگر تک جرقه های آن را فراموش کنیم، قدیمی ترین برنامه شبکه سه به زودی دچار یکنواختی و تکراری شدن سوژه های خود خواهد شد.
در واقع چنین برنامه ای با توجه به تعداد بخش های خبری و برنامه های مختلف ورزشی در شبکه های سراسری باید ساختاری تحلیلی و موشکافانه بر حوادث و اتفاقات داشته باشد.

همان محوریتی که فردوسی پور در گرما گرم لیگ حرفه ای به صورت ذاتی از خود بروز می دهد، ولی شکل استاندارد و هدف گونه ای نگرفته که همین نکته در دراز مدت قابل توجه می شود.

برخی آیتم های تکراری و بی هدف در این برنامه و البته اصرار بر رویه سوال و جواب موجب شده که براحتی جذاب ترین موضوعات لیگ از دست برود.

بی شک نشان دادن تصاویر غیر رسمی شبکه دوبی اسپورت یا ماسکه کردن آرم شبکه ARD Sat1 برای بازی چند لژیونر اهمیتی در مقابل موضوعات خاصی مانند محرومیت فوتبال ایران یا پدیده دلالسیم و ده ها موضوع مهم دیگر ندارد.

اما می شود قبول کرد که این برنامه نیازمند یک آیتم بندی جذاب است که با توجه به استعداد مراکز تلویزیونی صداوسیما در اروپا باید با برنامه ریزی جدیدی همراه شود.

به همین نسبت باید این برنامه از فضای فعلی این حرکت خطا بود، این صحنه پنالتی بود، به درجه ای برسد که برای مخاطب فوتبال آموزندگی و جذابیت فرهنگی پیدا کند.

البته این کلمه فرهنگی نه بدان معناست که حرف های قلمبه و سلمبه یا بازیگر سریال های تاریخی را به بهانه بحث فرهنگی به خورد مردم بدهیم.

بلکه لزوم این کار تا جایی جدی به نظر می رسد که می توان از آن به عنوان دروازه فرهنگی جدیدی برای جذب توانایی های فرهنگی تماشاگران و باشگاه ها استفاده کرد.

برای نمونه، آیا تا به حال آنقدر که نود گرفتار و اسیر بحث های حاشیه ای بوده، به مسایل مهمی مانند اساس مدیریت در فوتبال، مسایل حقوقی در فوتبال، اتحادیه بازیکنان، اتحادیه مربیان، مقایسه قوانین جهانی و داخلی، آموزش منابع داوری، آموزش منابع مربیگری، آموزش منابع علمی مرتبط به فوتبال و حتی آموزش تماشاگران اقدام کرده است؟

اگر نه، باید دانست که فوتبال تنها عامل جذابیت این برنامه نیست و نمی توان همیشه با حوادث تنور آن را گرم نگاه داشت.

هنر مضاعف این است که برای مثال هفته آینده فردوسی پور بتواند بی توجه به تعطیلی لیگ و بازی های تدارکاتی تیم ملی، موضوعی را در فوتبال ایران بررسی کند که مخاطبانش را پای تلویزیون میخ کوب کند.

اگر چنین باشد، آنگاه باید با انصاف تمام گفت، این برنامه فردایش بهتر از امروز خواهد بود و رشد آن فوتبال کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهد.

از طرفی باید توجه ورزش شبکه سه و عادل را به این موضوع جلب کرد که اگر روزی، روزگاری فوتبال ما چشم و گوش شیطان کر، در حوزه پخش تلویزیونی هم حرفه ای شد، آنگاه به همین راحتی ها ساختن نود میسر نیست و امتیاز تصویری چنین برنامه ای دیگر ارزش اجرایی ندارد و شرکت تلویزیونی پخش کننده آن به مانند دیگر کشورهای جهان، مجموعه ای از تصاویر خبری را کنار هم چیده و با یک گفتگو و یک گزارش کار را خاتمه می دهد.

اما اگر این برنامه بخواهد بر محوریت موضوع های مهم برنامه ریزی کند و اندکی در این فصل از فضای تکراری خودش دور شود، بی شک چند سال بعد آنقدر مباحث مهم وجود خواهد داشت که می توان با آن دهها برنامه نود ساخت، چه رسد به حفظ جذابیت برنامه فعلی.
در بحث ساختار، از روز ابتدایی شکل گیری این برنامه تا امروز، نقص کارگردانی ورزشی پشت صحنه که کارگردان تلویزیونی و منشی صحنه را هدایت کند، از مشکلات عمده نود است.

این بحث تخصصی در زمانی خودش را نشان می دهد که برای نمونه نباید فردوسی پور به رغم داشتن جدول پخش داخلی برای برنامه و حضور منشی صحنه بازهم برای نشان دادن یک تصویر تاکید یا تذکری به رژی بدهد.

البته پیش از این وضعیت کارگردانی در این برنامه به حدی ضعیف بود که مثلا گرفتن نمای نزدیک از صورت فردوسی پور تبدیل به فاکتوری برای تخریب روحی و اذیت و آزار او شده بود که اگر دخالت مستقیم مسئولان شبکه در این مورد نبود، برخی شوخی ها و خست ها این برنامه را زمین می زد.

البته از حرکت کارگردان برنامه هفته گذشته (10/7/85) هم نباید گذشت که با نشان دادن تصویر غیر فرم و نامناسب از فردوسی پور هم تعادل او را به هم زد و هم اینکه مجری را تا این حد به تمسخر گرفت، گرچه این مورد برای میهمانان این برنامه هم رخ داده است.

بحث کارگردانی در این برنامه متاثر از دکور نامناسب، شرایط تصویری بدتری را فراهم می کند به حدی که نمی توان حتی یکی دو نمای خاص و حرفه ای را از سوییچ های متعدد در آن دید.

در ساختار تلویزیونی، این برنامه باید دارای دو بخش مجزا در دکور خودش باشد تا با توجه به این دو بخش بتواند محوریت جمعی و فردی را اداره کند.

ساختن مسند برای فردوسی پور و تخت برای میهمانان از روش های قدیمی دهه 60 و 70 میلادی تلویزیون ایران است که ارزشی در دنیای رسانه های حرفه ای ندارد.

امروز طراحی درونی یک جنگ تلویزیونی باید متاثر از تفکر اجرایی طراح و اجرا کننده آن باشد. حالا که بحث های داغ و گفتگوهای موثر، هدف ایده آل این برنامه است، باید دکور بر این اساس طراحی شده تا جذابیت تصویری بر محوریت آن موثر باشد.

عکس خارج از فرم از ورزشگاه آزادی و تابلوی نیمه خراب امتیاز آن در پس زمینه دکور این برنامه هیچ ارزشی از حیث تصویری ندارد.

به خصوص اینکه ترکیب ناموزون پلاستیک، استیل و چوب از یک درهم سازی غیر تخصصی حکایت دارد تا طراحی حرفه ای.

بی شک اگر بخواهیم نمونه ای موثر برای مقایسه استفاده کنیم، باید از برنامه با جام جهانی در سال 2002 نام برد که به واقع از طراحی و استانداردهای جالبی برخوردار بود.

به نسبت اتحاد گرافیکی، طراحی های تلویزیونی در ساخت وله، بک گراندها و انیمشن باید متاثر از یک قاعده طراحی باشد تا بتوان با تغییر سالیانه آن مخاطب را همچنان از حیث جذابیت های رنگ و وزن تصویری حفظ کرد.

این مورد به خصوص امسال به مقدار زیادی رعایت شده ولی چون با تیتراژ و دکور و سایر عوامل تصویری هماهنگی ندارد، اثر خود را نشان نمی دهد.

اما مهمترین ایراد ساختار در نود، دوگانگی اجرای این برنامه توسط مجری آن است.

فردوسی پور توانایی های زیادی دارد و البته اطلاعات خود را به خوبی در کمترین زمان ممکن به کار می بندد. این تلفیق گفتاری و استفاده از اطلاعات نیازمند یک کارگردانی فکری در پشت صحنه این برنامه است تا جلوی اتفاقات غیر حرفه ای و غیرقابل پیش بینی را روی آنتن به حداقل رسانده، یا اینکه موضوع در همان حیطه رژی بررسی شده و فردوسی پور هم منتظر تصمیم گیری باشد.

چون به واقع در حال حاضر هیچ مجری فوتبالی در شبکه سه توانایی چنین تلفیقی را ندارد. البته در این میان باید برخی تکنیک های کنترل حرکات زاید و استفاده مناسب از بدن را به مجری آن آموخت تا بهانه ای برای برنامه های دست دهم طنز نشده و البته در موقع مناسب تحکم برنامه را حفظ کند.

میزان موفقیت یک برنامه همواره به خاطر ارتباط منطقی و عقلانی آن با مخاطب قابل بررسی است. اما یک نکته که هیچگاه در این ساختار مورد توجه قرار نگرفته، طراحی سوالات یا مسابقه ها برای مخاطب است.

واقعا باید به این موضوع اشاره کرد که انتخاب یک گل از میان 5 گل در سبد فراوانی تجمعی صدها هزار مخاطب برنامه، چه ریشه منطقی یا ساختاری علمی دارد؟

باز جز شکرش باقی است که گاهی وقت ها طراحی سوالات جالب از رویدادهای قدیمی نشان می دهد که این حرکت کلاسه شده و عادتی نیست.

اما با توجه به این موضوع براحتی باید شر یک سری از آیتم های مزاحم را از سر این برنامه کم کرد.

بی شک رشد نود و دادن دیدگاه های جدید اجتماعی و فرهنگی به سازندگان این برنامه کمک شایانی به اندک شدن حاشیه های فوتبال ما می کند، به طوری که با تغییر ذائقه مخاطب از درگیری های سطح پایین و کرکری های درجه چندم، ذهن مردم با بیان مطالب واقعی و ارزشمند به سمت موضوعات مهم کشانده می شود و در این زمان گول زدن مخاطب با تیترهای غیر واقعی و بیان اخبار کذب دیگر نمی تواند جامعه فوتبال را تحت تاثیر قرار دهد.

اگر شبکه سه و شخص فردوسی پور به نقش سازنده این برنامه یکبار دیگر دقت کنند، بی شک بار سنگین وظیفه و فضای عمل بسیار آن موجب تحول بزرگی در این برنامه خواهد شد.